Przejdź do treści głównej

Co to jest uwaga słuchowa?

Słyszenie, wg dra Tomatisa to odbiór dźwięków na poziomie fizjologicznym, a słuchanie, uwaga słuchowa to czynności poznawcze, polegające na wyuczonym lub nawet świadomym przetwarzaniu bodźców dźwiękowych.
Na uwagę słuchowa składa wiele funkcji. Najważniejsze z nich to:

  • Analiza i synteza dźwięków mowy – funkcje słuchu fonematyczny. Jest to zdolność analizy i syntezy dźwięków mowy –  do słuchania głosek (fonemów) mowy, ich rozróżniania i syntetyzowania sylab, słów i dłuższych wypowiedzi. Trudności w tym obszarze przejawiają się jako opóźniony rozwój mowy i dysleksja.
  • Funkcja ochronna – tłumienie zbyt głośnych dźwięków. Gdy jest osłabiona mówimy o nadwrażliwości. Przejawia się również w innych modalnościach zmysłowych, np. dotyku. Często towarzyszy dzieciom ze spektrum autyzmu i zaburzeniami uwagi AD(H)D.
  • Funkcja orientacyjna – zdolność do lokalizacji źródła dźwięku. Jeśli est zaburzona, trudno jest nam funkcjonować nawet w niewielkich grupach, brać udział w zajęciach sportowych i grach zespołowych. Trudności w lokalizacji miejsca – źródła dźwięku prowadzi do dezorientacji i błędów.
  • Selektywność i podtrzymanie uagi – pozwala na koncentrację uwagi nie tyle na najgłośniejszym źródle dźwięku, lecz na wybranym świadomie głosie konkretnej osoby lub innym źródle dźwięku, niezależnie od innych głosów i dźwięków, które mają miejsce w tym samym czasie.
  • Kontrolowanie własnej mowy, śpiewu, gry na instrumentach (feedback loop).
  • Doładowanie korowe – energetyzacja mózgu. Muzyka bogata w wysokie częstotliwości dodaje nam energii. Deficyty w odbiorze tych najwyższych częstotliwości  są często skorelowane z apatią, chronicznym zmęczeniem, czy depresją.
Strefa energii

Strefa energii wg doktora Alfreda Tomatisa

Strefa energii rozpoczyna się w okolicach 2000 Hz. Osoby, które słuchają dobrze w tej strefie posiadają dobry poziom energii, ponieważ łatwo odbierają wysokie częstotliwości, które stymulują korę mózgową. Fakt, że posiadają dobry słuch świadczy również o tym, że posiadają dobry głos, bogaty w wysokie tzw. harmoniczne składowe głosu (alikwoty), które stymulują również mózg osoby mówiącej – poprzez przewodnictwo kostne.
Takie osoby posiadają jasny umysł, są logiczne, dobrze się wysławiają, są zorientowane na cel i posiadają dobrą pamięć. Mogą pracować intelektualnie przez długie godziny, ponieważ posiadają wysoki poziom energii, często wydaje się, że są w stanie flow, jeśli chodzi o swoje myśli i działania. Polegają na swojej intuicji tworząc nowe pomysły i dlatego manifestują dociekliwy umysł, który potrafi stosować kreatywne pomysły do nowych dziedzin. Rzadko usatysfakcjonowani rzeczywistym, materialnym światem jaki jest, prezentują inklinacje do świata duchowego. To często idzie w parze z altruistycznym podejściem do innych i społeczeństwa w ogóle. Ich podejście do życia jest generalnie humanistyczne, mniej skoncentrowane na sobie i dlatego często wybierają zajęcia polegające na pomaganiu.
Stymulowanie mózgu wysokimi częstotliwościami często powoduje uczucie radości, poczucie stanu flow, podekscytowanie poszerzeniem możliwości życiowych.
Muzyk skomponował cały nowy album w ciągu pierwszych trzech tygodni terapii.
Początkujący pisarz przełamał wewnętrzną blokadę i rzucił się w wir pracy, żeby skończyć scenariusz.
Pod wpływem wysokich częstotliwości kilku malarzy rozwinęło nowy styl, który zapoczątkował zupełnie nowy okres w ich karierze.
Inni pacjenci mówili o większym zaufaniu do swojej własnej intuicji i zaufaniu do samego siebie w ogóle.
Czy, jeżeli w sferze kreatywności mamy obniżony poziom wrażliwości na dźwięki, na pewno nie jesteśmy kreatywni. Niezupełnie, nasze wcześniejsze życiowe osiągnięcia i nawyki mogą być na tyle trwałe, że wówczas, gdy z wiekiem nasza wrażliwość na wysokie częstotliwości się osłabia, nasz mózg nadal wykorzystuje swój potencjał. Oczywiście zawsze możemy go wzmocnić poprzez sesje treningu słuchowego, kiedy będziemy się starali doładować nasz mózg poprzez uwrażliwienie go na wysokie częstotliwości.
Z drugiej strony, może wydawać się, że idealnie byłoby, gdyby wrażliwość na wysokie częstotliwości ciągle rosła, nie tak, jak we wzorcowej krzywej Tomatisa. Tutaj doktor wyraźnie przestrzega, że najczęściej w takich sytuacjach mamy do czynienia z kimś, kto jest odcięty od swoich własnych uczuć i emocji oraz od rzeczywistości. Takiej osobie brak ugruntowania i poczucia realności.

Strefa energii zaczyna się w okolicach 2000 Hz. Osoby, które dobrze słyszą w tej częstotliwości, odznaczają się wysokim poziomem energii, gdyż łatwo odbierają dźwięki o dużych częstotliwościach, co stymuluje korę mózgową. Dobrze rozwinięty słuch świadczy o posiadaniu mocnego głosu, bogatego w harmoniczne składowe (alikwoty), które również stymulują mózg podczas mówienia, działając poprzez przewodnictwo kostne. Takie osoby charakteryzują się jasnością myśli, logicznym myśleniem, umiejętnością elokwentnego wyrażania się oraz dobrym skupieniem na celach, a także pamięcią. Mogą intensywnie pracować intelektualnie przez długie godziny, często osiągając stan flow w swoich myślach i działaniach. Opierają się na intuicji, tworząc nowe pomysły, co manifestuje się w dociekliwym umyśle zdolnym do kreatywnego myślenia w różnych dziedzinach. Rzadko są zadowoleni z rzeczywistości materialnej, co skłania ich ku duchowości. To często wiąże się z altruistycznym podejściem do innych oraz społeczeństwa. Ich postawa wobec życia jest generalnie humanistyczna, mniej egocentryczna, co sprawia, że chętnie angażują się w pomoc innym. Stymulacja mózgu wysokimi częstotliwościami często przynosi radość, poczucie flow i ekscytację związane z poszerzeniem możliwości życiowych. Muzyk stworzył nowy album w ciągu pierwszych trzech tygodni terapii. Początkujący autor przełamał blokadę twórczą i z zapałem pracował nad scenariuszem. Pod wpływem wysokich dźwięków kilku malarzy opracowało nowy styl, co zapoczątkowało nowy rozdział w ich karierze. Inni pacjenci opowiadali o zwiększonym zaufaniu do swojej intuicji oraz większej pewności siebie. Czy brak wrażliwości na dźwięki w sferze kreatywności oznacza, że nie jesteśmy kreatywni? Niezupełnie. Nasze wcześniejsze osiągnięcia i nawyki mogą być tak silne, że nawet gdy z wiekiem nasza wrażliwość na wysokie częstotliwości maleje, nasz mózg nadal ma duży potencjał. Możemy go wzmocnić poprzez trening słuchowy, starając się uwrażliwić go na wysokie częstotliwości. Z drugiej strony, idealne byłoby, gdyby wrażliwość na wysokie dźwię

Strefa komunikacji

Większość częstotliwości składających się na dźwięki mowy znajduje się pomiędzy 750 a 3000 Hz. Krzywa w tym obszarze mówi o tym, jak ludzie odnoszą się do siebie i do innych oraz do świata w ogóle, a także jak komunikują się ze sobą i z innymi ludźmi.
Przewodnictwo powietrzne odzwierciedla słuchanie innych (zewnętrzne), a krzywa kostna słuchanie samego siebie.

DobryKomunikator

Kiedy spojrzymy na audiogram dobrego komunikatora, widzimy obydwie krzywe wznoszące się do góry z dominującą krzywą powietrzną. Taka osoba lubi kontakty społeczne, lubi słuchać innych, sama ma dobry, mocny głos i komunikuje swoje myśli bez wysiłku.

Niemiao

Inaczej będzie wyglądać profil osoby, która na zewnątrz wygląda na otwartą i dobrze się komunikuje z otoczeniem, ale musi wkładać olbrzymi wysiłek w zachowanie tych pozorów. Jest osobą nieśmiałą, ma tendencję do napadów depresji. Profil tej osoby ukazuje obniżenie wrażliwości w przewodnictwie kostnym z charakterystyczną tzw. Dolinką w przewodnictwie kostnym – słuchanie samej siebie, formułowanie myśli i ich ekspresja sprawia jej wyraźny kłopot.
Jeżeli taka dolinka zostałaby zarejestrowana w obydwu krzywych, taka osoba nie byłaby zdolna do tego, aby na zewnątrz udawać osobę otwartą.

ProblemyKomunikacja

Na koniec spójrzmy na wykres osoby, gdzie przewodnictwo kostne jest powyżej przewodnictwa powietrznego. Taka osoba głównie słucha samej siebie, nie jest zainteresowana słuchaniem innych. W skrajnych przypadkach mowa jest używana do udowadniania swoich racji, a w skrajnych przypadkach do atakowania innych osób.

Strefa ciała – mk

Strefa ciała koresponduje z przedsionkową odpowiedzią na dźwięk. Przedsionek bierze udział w koordynacji ruchów ciała i napięcia mięśniowego. Reaguje również na wibracje i dźwięki o niskich częstotliwościach. Można powiedzieć, że jest to „ucho ciała”. Percepcja dźwięku w tej strefie wywołuje odczucia i reakcje w ciele i najczęściej nie jesteśmy ich świadomi. Można powiedzieć, że ta sfera odpowiada nieświadomości. Tomatis żartował, że wystarczy grać przy kimś na bębnach, żeby po chwili zobaczyć naszą taneczną, „małpią” naturę.

Dzieci

Typowe dla dziecka jest odkrywanie świata poprzez zmysły, co odzwieciedla się w zazwyczaj podwyższonej krzywej w strefie ciała. Dziecko potrzebuje dotykać, wąchać, smakować, widzieć i słyszeć po to, żeby nadać otoczeniu sens.
Kiedy pojawi się mowa, dziecko będzie zdolne pójść krok wyżej w drabinie rozwoju i zacznie nazywać, klasyfikować, interpretować i organizować doświadczenie zmysłowe. Zmieni swoje podejście do świata z konkretnego na symboliczne, które rozszerzy jego umysłowy wszechświat. Jednak nie wszystkie dzieci dokonają tego skoku w podobnym wymiarze. W trakcie rozwoju stajemy się w różnym stopniu konkretni bądź abstrakcyjni. Ten wymiar koreluje z krzywą słuchową w obszarze ciała. Jeżeli jest podwyższona, łatwiej koncentrujemy się bezpośrednio na naszych odczuciach zmysłowych. Im bliżej jej do krzywej idealnej, tym łatwiejsze jest dla nas porządkowanie rzeczywistości poprzez pojęcia i symbole.
Innym wymiarem związanym ze sferą ciała jest egocentryzm. Naturalne dla małego dziecka poznawanie świata poprzez zmysły i manipulowanie przedmiotami ogranicza ten świat do przedmiotów i przedmiotowego traktowania otoczenia. Właśnie z tego wynika egocentryzm dziecka – jego patrzenie na świat wyłącznie własnymi oczami. Brak mu umiejętności zmiany perspektywy. To umożliwia dopiero rozwój mowy, pojęć i wyobraźni opartej na symbolach. Jeżeli krzywa pozostaje wysoko, zwłaszcza, jeżeli krzywa kostna znajduje się powyżej powietrznej, jest prawdopodobne, że dziecko będzie miało problemy na poziomie przedsionkowym, co często powoduje hiperaktywność, trudności w utrzymaniu uwagi i problemy w zachowaniu.

Okres dojrzewania

Możemy sobie wyobrazić, że w okresie dojrzewania i burzy hormonów krzywa w tym obszarze również zdecydowanie podniesie się ponad idealną. Jest to okres intensywnego ponownego budzenia się zmysłów, a życie koncentruje się wokół seksualności. Często jest to również okres twardego materializmu w podejściu do życia: „Moje dzieci traktują mnie jak bankomat…”. Ponownie nasila się egocentryzm.
Nastolatki nie słuchają innych, często potrzebują mocnych doznań zewnętrznych, głośnej muzyki, głównego towarzystwa. Niekiedy niestety sięgają po narkotyki. Celem dla nich staje się intensywna stymulacja doznań na poziomie ciała. Tworzy się na nowo obraz własnego ciała, jak rownież psychologiczny obraz samego siebie. Nastolatki nie powinny być naciskane na terapię Tomatisa dopóki same nie uznają, że w ten sposób mogą się rozwinąć. Inaczej efekty terapii będą raczej ograniczone.

Dorośli

Dorośli z wzniesioną krzywą w obszarze ciała są jak nastolatki – mają materialistyczne podejście do życia, są reaktywni, mają trudności z przemyśleniem swoich reakcji, mogą być gwałtowni, często poszukują stymulacji sensorycznej. Mogą doświadczać trudności w uczeniu się.

Test Słuchowy Tomatisa – mk

W celu diagnozy uwagi słuchowej dr Tomatis opracował oryginalny zestaw obiektywnych kryteriów. Musiały być obserwowalne, mierzalne. Badania jest realizowane przy pomocy audiometru. Nie jest to jednak badanie słuch, lecz badanie czynności słyszenia przy pomocy testów, których autorem był dr Tomatis.
Pierwszą rzeczą, której potrzebował, było zdefiniowaniem tzw. krzywej idealnej, wzorca, do którego można byłoby porównywać krzywe różnych pacjentów.
W badaniu audiologicznym weryfikowany jest jedynie poziom wrażliwości, słyszalności dźwięków, wyrażony w decybelach (dB). Badamy dźwięki różnych częstotliwości (wysokości). Częstotliwość jest wyrażona w Herzach (Hz). Pasmo słyszalne dla człowieka wynosi od 20 do 20 000 Hz.
W audiologii / badaniu medycznym sprawdzamy, na ile słyszalność odbiega od poziomu 0 dB.
W badaniu Tomatisa istotne jest m.in. to, na ile krzywa odbiega od krzywej idealnej, jaka jest relacja pomiędzy krzywą powietrzną i kostną, między uchem lewym i prawym, w którym uchu badane dziecko słyszy dźwięk. Krzywą idealną Tomatis zdefiniował na podstawie analizy spektrograficznej najlepszych głosów śpiewaków operowych, wśród których najlepszy dostępny dla niego już tylko na nagraniach posiadał Caruso. Na badanie uwagi słuchowej, oprócz sprawdzenia odchylenia krzywych słuchowych od wzorca składają się jeszcze inne parametry:

  • wrażliwość na dźwięki w przewodnictwie powietrznym i przewodnictwie kostnym
  • lokalizacja źródła dźwięku,
  • selektywność (zdolność do rozróżniania wysokości dźwięków)
  • lateralizacja.

Tomatis podzielił badane częstotliwości na trzy obszary, które przedstawiam niżej bardziej szczegółowo: